Luật bida 3 băng và bida phăng (libre, 1 băng): cách tính điểm, xếp bi, lỗi thường gặp
Luật bida phăng cho người mới: điều kiện ghi điểm của libre, 1 băng và 3 băng, cách xếp bi khai cuộc 3 băng, các lỗi làm mất lượt, xử lý bi dính và bàn, bi dùng cho carom.

Trả lời nhanh: bida phăng (carom) chơi bằng 3 bi trên bàn không có lỗ: bi cái của mình, bi cái của đối thủ và bi đỏ. Muốn ghi 1 điểm, bi cái phải chạm vào cả hai bi còn lại. Libre không có điều kiện gì thêm. 1 băng yêu cầu bi cái chạm ít nhất 1 lần vào băng trước khi chạm bi cuối cùng. 3 băng yêu cầu bi cái chạm băng ít nhất 3 lần trước khi chạm bi cuối cùng.
1. Bida phăng là gì?
"Bida phăng" là cách gọi phổ biến ở Việt Nam cho các môn carom, tức bida chơi trên bàn không lỗ. Có ba kiểu chơi hay gặp nhất: libre, 1 băng và 3 băng. Ba kiểu dùng chung bộ 3 bi:
- Bi trắng và bi vàng (hoặc trắng có chấm): mỗi người một bi, gọi là bi cái của người đó.
- Bi đỏ: bi chung, không ai được đánh trực tiếp bằng cơ.
Người chơi chỉ được đánh bằng cơ vào bi cái của mình. Bi của đối thủ và bi đỏ là hai "bi mục tiêu".
2. Điều kiện ghi điểm của từng kiểu chơi
| Kiểu chơi | Điều kiện để được 1 điểm | Độ khó |
|---|---|---|
| Libre (tự do) | Bi cái chạm cả hai bi mục tiêu, theo thứ tự nào cũng được, có chạm băng hay không cũng được. | Dễ nhất, hợp người mới tập |
| 1 băng | Bi cái chạm cả hai bi mục tiêu và chạm băng ít nhất 1 lần trước khi chạm bi mục tiêu thứ hai. | Trung bình |
| 3 băng | Bi cái chạm cả hai bi mục tiêu và có ít nhất 3 lần chạm băng trước khi chạm bi mục tiêu thứ hai. | Khó nhất, là môn thi đấu chính của carom thế giới |
Với 3 băng, ba lần chạm băng không cần ở ba băng khác nhau: chạm cùng một băng hai lần vẫn tính là hai lần. Các lần chạm băng có thể xảy ra trước khi chạm bi thứ nhất, sau đó, hoặc xen giữa, miễn là đủ 3 lần trước khi chạm bi thứ hai.
Ghi được điểm thì người chơi được đánh tiếp. Không ghi được điểm hoặc phạm lỗi thì mất lượt, đến lượt đối thủ.
3. Cách xếp bi khai cuộc 3 băng
Theo luật 3 băng của Hiệp hội Billiards Hoa Kỳ (USBA), khai cuộc xếp bi như sau:
- Bi đỏ đặt ở điểm chấm đầu bàn phía xa (điểm chân).
- Bi của đối thủ đặt ở điểm chấm đầu bàn phía người đánh (điểm đầu).
- Bi của người khai cuộc đặt trên cùng đường ngang với điểm đầu, cách bi đối thủ 18,25 cm về bên trái hoặc bên phải.
- Cú khai cuộc phải chạm bi đỏ trước. Chạm bi đối thủ trước là phạm lỗi và mất lượt.
Ai được khai cuộc thường được chọn bằng cách "đánh quân": mỗi người đánh bi từ đầu bàn chạm băng cuối bàn rồi quay lại. Bi dừng gần băng đầu hơn thì người đó thắng và được chọn khai cuộc hoặc nhường đối thủ khai cuộc.
4. Những lỗi thường gặp
Theo luật USBA, các lỗi dưới đây làm người chơi mất lượt ngay:
- Chạm vào bi bằng tay, quần áo, cơ hoặc vật khác (ngoài cú đánh hợp lệ bằng đầu cơ).
- Cả hai chân đều không chạm sàn lúc đánh.
- Đánh nhầm bi, tức đánh bi cái của đối thủ.
- Đẩy cơ (bi và đầu cơ dính nhau lâu như đẩy đi) hoặc chạm bi cái hai lần trong một cú đánh.
- Khâu cơ hoặc thân cơ chạm vào bi cái.
- Đánh khi bi trên bàn chưa dừng hẳn.
- Bi văng ra khỏi bàn.
- Đánh thẳng vào băng mà bi cái đang dính sát.
Sau khi phạm lỗi, người chơi giữ lại số điểm đã ghi trước cú đánh đó. Đối thủ vào bàn và đánh bi ở vị trí đang nằm.
5. Bi dính nhau thì sao?
Nếu bi cái dính sát một bi mục tiêu, người chơi được chọn đánh tiếp từ vị trí đó (đánh tách ra khỏi bi đang dính) hoặc yêu cầu xếp lại bi. Theo USBA, khi xếp lại: bi đỏ đặt ở điểm chân, bi của người đang đánh đặt ở điểm đầu, bi của đối thủ đặt ở điểm giữa bàn.
6. Một ván kết thúc khi nào?
Ván kết thúc khi một người đạt đủ số điểm đã thỏa thuận trước. Ở giải đấu, số điểm mỗi ván và cách tính lượt cơ do luật của ban tổ chức quy định, nên người chơi cần đọc điều lệ giải trước khi thi đấu. Khi chơi giao hữu, nên thống nhất số điểm trước khi bắt đầu, ví dụ người mới chơi 3 băng hay đặt mức điểm thấp hơn so với chơi libre.
7. Bàn và bi cho bida phăng
- Bàn carom thi đấu theo chuẩn UMB có mặt chơi 284 × 142 cm, như bàn Professional Carom Gen 2.
- Bàn libre phổ thông ở Việt Nam thường có mặt chơi bằng bàn pool 9 feet (254 × 127 cm), như bàn France (Libre).
- Bi carom to hơn bi pool: đường kính 61–61,5 mm, so với 57,15 mm của bi pool.
Xem thêm các mẫu tại danh mục bàn bida libre và carom, hoặc bài kích thước bàn bida tiêu chuẩn.
Câu hỏi thường gặp
Bida 3 băng tính điểm thế nào?
Mỗi lần bi cái chạm đủ hai bi mục tiêu và chạm băng ít nhất 3 lần trước khi chạm bi thứ hai thì được 1 điểm. Ghi điểm thì đánh tiếp, trượt thì đổi lượt.
Bida 1 băng khác bida 3 băng thế nào?
Chỉ khác số lần chạm băng bắt buộc trước khi bi cái chạm bi mục tiêu thứ hai: 1 băng cần ít nhất 1 lần, 3 băng cần ít nhất 3 lần.
Người mới nên tập bida phăng kiểu nào trước?
Nên bắt đầu với libre để làm quen cách điều khiển bi cái, sau đó chuyển dần sang 1 băng rồi 3 băng.
Đánh vào bi đỏ trước hay bi đối thủ trước?
Trong lúc chơi, chạm bi nào trước cũng được. Riêng cú khai cuộc 3 băng phải chạm bi đỏ trước.
Muốn mở CLB bida phăng hoặc mua bàn carom? Liên hệ Anh Nguyễn Billiards để được tư vấn mẫu bàn phù hợp với mặt bằng và ngân sách.